AFFILIATE VIỆT NAM - BỨC TRANH TOÀN CẢNH
Tôi đã đắn đo và suy nghĩ rất kỹ trước khi viết bài này, vì hai lý do. Một là tôi đang dùng quan điểm cá nhân, góc nhìn chủ quan để đánh giá sự việc. Tôi không có đủ dữ liệu, những con số, những báo cáo để có cái nhìn chính xác nhất (những số liệu này vốn dĩ người ngoài cuộc khó mà đụng tới). Hai là tôi e ngại bài viết có thể khiến một số người cảm thấy không thoải mái.
Tuy nhiên, với vai trò một người làm cộng đồng, một người có chút ảnh hưởng (ít nhất là trong nhóm của mình), tôi cảm thấy có trách nhiệm chia sẻ những suy nghĩ này. Hy vọng bài viết được đón nhận với thái độ tích cực và cởi mở. Tôi tin rằng chỉ khi nhìn nhận trực diện vào vấn đề và tìm cách để giải quyết vấn đề, mọi thứ mới có thể tốt đẹp lên.
Quan trọng phải nhắc lại: Bài này viết hoàn toàn là quan điểm cá nhân.
Tôi đã làm Affiliate đủ lâu để chứng kiến thời kỳ hoàng kim và cả giai đoạn đi xuống của ngành này. Nếu ai hỏi đâu là thời kỳ đỉnh cao của Affiliate nội địa , tôi có thể trả lời ngay: Đó là giai đoạn COVID. Khi cả thế giới bị lockdown, nhu cầu mua sắm online bùng nổ, quảng cáo trên nền tảng số phát triển mạnh mẽ. Đó là thời điểm kiếm tiền dễ hơn bao giờ hết. Không hiếm những người tay ngang kiếm hàng trăm triệu tới hàng tỷ mỗi tháng chỉ với một vài chiến dịch đơn giản.
Nhưng sau giai đoạn đó, mọi thứ bắt đầu thay đổi, và không may là theo chiều hướng khó khăn hơn. Tại sao? Dưới đây là những gì tôi nhận định từ thị trường và cộng đồng:
1. TikTok Shop Affiliate: Miếng Bánh TMĐT Bị Chia Lại
TikTok Shop xuất hiện và tạo ra một hệ sinh thái Affiliate riêng biệt, nơi người dùng có thể mua hàng ngay trên nền tảng mà không cần rời khỏi ứng dụng. Điều này khiến cách làm Affiliate TMĐT truyền thống đối mặt với thử thách lớn. Trước đây, nếu muốn làm Affiliate TMĐT, mọi người thường tập trung vào các chiến dịch từ Shopee, Lazada…(thông qua Network). Nhưng giờ đây, họ có thể kiếm tiền trực tiếp từ TikTok Shop mà không cần qua bất kỳ trung gian nào.
Thuật toán của TikTok ưu tiên nội dung thương mại ngay trên nền tảng. Những ai làm Affiliate TMĐT truyền thống, nếu không bắt kịp với TikTok Shop, gần như chắc chắn sẽ bị bỏ lại phía sau. Với các KOC có khả năng sáng tạo nội dung, TikTok là nơi lý tưởng để kiếm tiền. Với người mới, làm Affiliate trên TikTok đơn giản đến mức chỉ cần gắn link vào video là xong. Không cần quan tâm tới thuật ngữ, chỉ số, hay khía cạnh kỹ thuật. Quy trình giờ quá dễ: làm video, gắn link, có người mua, có tiền.
TikTok Shop là cơ hội. TikTok Shop mở ra một sân chơi mới, và ai nhanh nhạy vẫn có thể tìm được chỗ đứng trong thị trường đang thay đổi này. Ai không chịu thay đổi, không thể tiếp nhận được xu hướng video content, thì người đó đang bỏ lỡ một cơ hội lớn để vươn lên trong thời đại mà nội dung video đang thống trị.
2. Shopee "Chơi Riêng" - Network Ảnh Hưởng
Shopee từng là mỏ vàng của Affiliate TMĐT, họ cộng tác với nhiều Affiliate Network lớn. Nhưng đến năm 2023, Shopee thay đổi chính sách, tập trung vào chương trình riêng dành cho Publisher. Điều này khiến nhiều người làm Affiliate phải điều chỉnh cách làm. Trước đây, họ phụ thuộc vào các nền tảng lớn để có tracking, hỗ trợ thanh toán, nhưng giờ Shopee tự làm việc với Publisher, khiến cách làm cũ bị ảnh hưởng.
Các sàn TMĐT từng cần Network để mở rộng và educate thị trường. Giờ đây, khi đã đủ mạnh, họ tự vận hành. Điều này hơi phũ phàng, nhưng là thực tế. Dù vậy, tôi tin đây là lời nhắc rằng chúng ta cần tìm hướng đi mới, không phụ thuộc quá nhiều vào một kênh duy nhất. Cơ hội vẫn còn nếu biết thích nghi.
Các Network cũng phải tự điều chỉnh chiến lược của mình, xu hướng “chơi riêng” ngày càng hiện hữu, đối mặt, thừa nhận và tìm giải pháp, có lẽ đó là cách tốt nhất để thích nghi và tồn tại.
3. Mobile App Affiliate: Tracking Siết Chặt, Chuyển Đổi Khó Hơn
Mảng Mobile App (đặc biệt là các app ngân hàng) từng là mảnh đất màu mỡ cho Affiliate, nhất là trong thời kỳ dịch. Nhưng từ khi Apple triển khai chính sách App Tracking Transparency (ATT) trên iOS 14, việc theo dõi hành vi người dùng trở nên khó khăn hơn nhiều. Tỷ lệ chuyển đổi giảm mạnh, chi phí quảng cáo tăng cao. Không chỉ iOS, mà trên Android, nhiều app cũng áp dụng biện pháp chống gian lận, siết chặt điều kiện thanh toán. Điều này khiến người làm Affiliate gặp khó trong việc tối ưu và kiếm lợi nhuận.
Về phía ngân hàng, yêu cầu giờ cao hơn. Trước đây chỉ cần người dùng cài app, đăng ký và xác minh tài khoản là xong, giờ còn đòi hỏi giao dịch mới phát sinh hoa hồng. Lost đơn từng là vấn đề lớn, nhưng referral code đã phần nào giải quyết. Dù vậy, mỗi bước thêm vào khiến hành trình chuyển đổi khó hơn. Mảng này không còn dễ như trước.
4. Affiliate Tài Chính: Từ “Mỏ Vàng” Thành Mảng Đầy Thử Thách
Mảng tài chính – như vay online, thẻ tín dụng – từng là “mỏ vàng” nhờ hoa hồng cao và nhu cầu lớn. Trong giai đoạn 2020-2022, nhiều người kiếm hàng trăm triệu mỗi tháng từ các chiến dịch này. Nhưng từ cuối 2023, tình hình thay đổi khi nhà nước tăng cường quản lý dịch vụ tài chính, đặc biệt là vay ngắn hạn. Quy định pháp lý khắt khe hơn, truyền thông cảnh báo về rủi ro vay online khiến người dùng e dè. Nhu cầu giảm, chiến dịch tài chính không còn dễ chạy như trước.
Nhiều người phải điều chỉnh: một số rút khỏi mảng này, số khác giảm quy mô hoặc quảng bá kín đáo hơn để tránh áp lực pháp lý. Các chiến dịch từng mang lại lợi nhuận khủng giờ tiềm ẩn rủi ro bị hủy giữa chừng hoặc không được thanh toán nếu vi phạm chính sách. Một vài người từng sống khỏe với tài chính giờ phải tìm ngách khác vì áp lực từ cả advertiser và pháp luật.
5. Thuế Suýt Thành "Án Tử" Cho Người Làm Affiliate
Thuế là vấn đề ít ai để ý từ đầu, nhưng lại có tác động lớn. Khi hoa hồng ít, chẳng ai bận tâm, nhưng khi thu nhập cao, thuế TNCN có thể lên tới 35% nếu không có pháp nhân hợp pháp như hộ kinh doanh hay công ty. Kiếm 100 triệu/tháng, mất hơn 20 triệu cho thuế TNCN – con số đủ khiến nhiều người giật mình. Vì thuế mà mang nợ là chuyện đã xảy ra với không ít người.
Để tránh, nhiều người nhận thanh toán qua trung gian hoặc kênh không chính thống, nhưng đây chỉ là giải pháp ngắn hạn. Nếu cơ quan thuế kiểm tra, họ có thể bị truy thu và phạt nặng. Làm lâu dài mà không hợp thức hóa dòng tiền sẽ khiến Affiliate kém hấp dẫn. Với dân MMO – vốn không quen xử lý thủ tục pháp lý – việc lập pháp nhân là rào cản lớn. Một người bạn từng bỏ hẳn Affiliate chỉ vì không biết cách xử lý thuế khi thu nhập vượt ngưỡng. Nhưng nếu vượt qua được, đây sẽ là bước để ngành chuyên nghiệp hơn.
6. Paid Ads Ngày Càng Khó
Chạy quảng cáo trả phí từng là cách kiếm tiền chủ đạo trong Affiliate. Trước đây, đầu tư 10 triệu vào ads có thể thu về 15-20 triệu doanh thu. Nhưng giờ đây, chi phí trên Google Ads, Facebook Ads tăng vọt do cạnh tranh cao và nền tảng tối ưu cho advertiser. Quy tắc kiểm duyệt cũng khắt khe hơn, khiến chạy ads “white” hầu như không còn lời. Cố chạy thì may lắm hòa vốn, không thì lỗ.
Một số người chuyển sang hệ “black” – dùng thủ thuật lách luật, bùng tiền, hoặc chạy chiến dịch không sạch như sản phẩm lừa đảo. Cách này mang lại lợi nhuận, nhưng rủi ro cao: tài khoản quảng cáo bị khóa, tiền không rút được, thậm chí dính pháp lý. Với người mới, paid ads giờ là con đường đầy thử thách.
7. SEO Không Còn Như Trước
SEO từng là kênh hiệu quả để kiếm traffic miễn phí trong Affiliate. Trước đây, nhiều Publisher chỉ cần tối ưu từ khóa là có thể đẩy website lên top Google, thu hút hàng ngàn lượt truy cập mỗi ngày. Nhưng giờ đây, các vị trí top phần lớn bị chiếm bởi thương hiệu lớn hoặc chính advertiser. Ví dụ trong mảng tài chính, các ngân hàng, công ty cho vay như Home Credit, FE Credit tự đầu tư SEO, đẩy website chính thức lên đầu, khiến Publisher nhỏ bị tụt hạng.
Để cạnh tranh, Publisher phải đầu tư lớn vào nội dung, backlink, và công nghệ – điều mà không phải ai cũng đủ khả năng. Ví dụ, tôi từng SEO từ khóa “vay tiền nhanh” và kiếm hoa hồng tốt, nhưng giờ top 10 toàn website của tổ chức tài chính lớn.
Hoặc ở các niche khác, bạn SEO kiểu gì cũng sẽ thấy Top đầu toàn là TGDD, ĐMX, Momo… SEO không còn là con đường dễ đi, mà là cuộc chơi dành cho những ai có tiền và đội ngũ mạnh.
8. Winner Take All – Người Thắng Ăn Hết, Kẻ Khác Chẳng Còn Gì
Trước đây, nhiều Network từng tin rằng "1000 con cá con sẽ bằng 1 con cá mập, 100.000 con cá con sẽ thành một con cá voi". Họ kỳ vọng rằng nếu có đủ nhiều pub nhỏ, thì vẫn có thể kiếm được lợi nhuận lớn (góp gió thành bão). Nhưng thực tế lại khác: Chỉ những người đứng top ngành mới kiếm được tiền.
Ai có hệ thống free traffic mạnh, ai có team SEO, ai có cộng đồng lớn – người đó thắng. Những pub nhỏ không còn cơ hội. Đây chính là hiệu ứng "winner take all", nơi người dẫn đầu lấy gần như toàn bộ miếng bánh, còn phần còn lại chẳng đáng bao nhiêu.
Bài toán phát triển Publisher về mặt số lượng sau này đã không còn cần thiết, các Network quay về với thực tế, họ phải tìm và dựa vào các Top ngành, và phải giữ chân bằng được Top ngành ở lại với mình, đó là điều quan trọng nhất.
Tạm Kết: Affiliate Đang Khó, Nhưng Tương Lai Vẫn Sáng Nếu Biết Thay Đổi
Affiliate tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thử thách: TikTok Shop chia lại miếng bánh, Shopee tự chơi, tracking khó khăn, thuế chặt chẽ, và chi phí quảng cáo cao. Cách làm cũ không còn hiệu quả, nhưng tôi không nhìn đây là ngõ cụt. Đây là cơ hội để ngành trưởng thành, để những ai trong cuộc rèn luyện bản thân và tìm lối đi mới.
Với người làm Affiliate, chạy ads hay SEO giờ tốn kém và phức tạp, nhưng xây dựng kênh miễn phí như website, YouTube, hoặc thử sức với TikTok Shop là hướng đi đầy hứa hẹn. Cần chuyển từ kiểu làm ăn ngắn hạn sang cách làm lâu dài, chú trọng chất lượng và giải quyết vấn đề thuế để tránh rủi ro pháp lý. Affiliate không còn là con đường kiếm tiền nhanh, mà đòi hỏi sự nghiêm túc, kiên trì và đầu tư chiến lược.
Tôi tin rằng ai sẵn sàng thích nghi, bỏ công sức tìm hướng đi mới và duy trì nỗ lực sẽ không chỉ trụ vững mà còn tiến xa. Thị trường khó khăn là thật, nhưng tương lai vẫn sáng nếu chúng ta dám thay đổi. Affiliate nội địa không chết – nó chỉ đang chờ những người đủ bản lĩnh để làm nó tỏa sáng trở lại.
Ae có thêm góc nhìn nào thì hãy comment ở bên dưới để cùng thảo luận nhé!
NGuồn : Nguyễn Anh Tín
